Het Kops Plateau in Nijmegen is circa anderhalve eeuw in bezit van de familie Marggraff in Vught, en sinds 2003 eigendom van de Marggraff Stichting. Het domein van circa elf hectare is waarschijnlijk aangeschaft op aanraden van Abraham van Pelt, oom van Johan Lodewijk en Johan Christoffel Marggraff. Van Pelt was een vermogende nazaat uit een jeneverstokersfamilie uit Schiedam. Hij investeerde in onroerend goed, maar bracht zijn dagen door als kunstschilder.
Op advies van deze artistieke oom kochten de gebroeders Marggraffs bospercelen en landbouwgronden in de Ooij, Groesbeek (de Muntberg) en Beek-Ubbergen. De percelen van het Kops Plateau zijn waarschijnlijk overgenomen van de erven van de weduwe De Fockert, eigenaar van de Groote Kopzen Hof.
De bekende Nijmeegse kunstschilder Eugene Lücker (1876-1943) had een atelier aan de rand van het Kops Plateau. Hij liet zich door de schone omgeving inspireren en heeft talloze aquarellen, pastels en etsen gemaakt van bomen en laantjes.
Het Kops Plateau is een prachtig gelegen domein met een uniek uitzicht over de Waal en de Ooijpolder – vandaar dat de Romeinen en Bataven zich er vestigden. De Marggraffs beleefden echter weinig plezier aan het bezit. De grond werd soms tijdelijk verpacht aan veehouders en akkerbouwers, maar bij het ploegen kwam regelmatig oud ijzer aan de oppervlakte. Later bleek het een archeologische vindplaats: de Nachtwacht van de Nederlandse archeologie.
De eerste wetenschapper die zich in het plateau verdiepte was de Leidse lector Holwerda die begin 20e eeuw in heel Nederland ontdekkingen deed over Romeinse aanwezigheid. Hij betaalde Lodewijk Marggraff een tientje per hectare om enkele jaren te kunnen graven en meende een bataafse nederzetting gevonden te hebben.
Bij volgende opgravingen in de jaren tachtig bleek dat een Romeinse villa te zijn, het huis van een grote legeraanvoerder. Ook werden Keltische grafheuvels gevonden. Zoon Ewald Marggraff kon zich hevig opwinden over wetenschappers die schatten uit zijn grond haalden, terwijl opeenvolgende overheden hem het recht ontzegden iets met het bezit te doen.
Modernistische villa’s
In de jaren dertig had stedebouwkundige en architect Alphons Siebers een plan gemaakt voor de uitbreiding van Nijmegen waarbij er op het Kops Plateau ruimte was voorzien voor tachtig villa’s. Siebers had in Vught en Middelharnis reeds modernistische villa’s laten bouwen, maar zijn plannen voor het Kops Plateau vonden geen doorgang
Na de oorlog werden er door de overheid wel twee straten met 55 noodwoningen geplaatst op het Kops Plateau. Maar toen Ewald Marggraff toestemming wilde om een aantal villa’s te bouwen in een beveiligde wijk maakte de gemeente bezwaar. De grootgrondbezitter zag ruimte voor zestig kavels; de gemeente gunde hem niet meer dan veertig. Moest er wel aan de randen van het perceel gebouwd worden.
Gevolg was dat het terrein door de familie afgeschreven werd. Het staat nu op de balans bij de Marggraff Stichting voor €110.000, ongeveer tienduizend euro per hectare voor de mooiste plek van Nijmegen. Of daar erfbelasting over afgedragen is, is niet duidelijk. Het domein valt niet onder de Natuurschoonwet, maar is wel geklassifieerd als archeologisch erfgoed.
Van der Valk hotel op Kops Plateau?
Na het overlijden van Ewald zocht Gerrit van der Valk contact met de stichting. Die zag het Kops Plateau als de perfecte locatie voor een nieuw hotel. Hij was zelfs bereid de hele stichting over te nemen van de zusters.
Gerrit van der Valk en Ewald Marggraff kenden elkaar. Ze hadden samen gejaagd op terreinen van de Marggraffs en Ewald gaf Gerit wel eens juridisch advies. Daarom vond Ewald ook dat hij gratis mocht lunchen bij Van der Valk in Vught.
Tot een eigendomsoverdracht van de stichting en het Kops Plateau kwam het nooit. Zo is Nijmegen een gezichtsbepalend hotel op het Kops Plateau bespaard gebleven.
Nu is het aan de gemeente en de stichting om van dit domein een archeologische beleving te maken, in lijn met de plannen die jaren geleden al door Frits Bevort (Natuurbouw) en de speciaal daarvoor opgerichte Stichting Kops Plateau gemaakt zijn.
